Ymse hendingar i Vossebygda
Ymse hendingar i Vossebygda
Vossebygderne XIX (1929)


L.Kindem

  • I september 1618 byrja det aa frysa og snø og deretter kom ned fraa lufti levande ormar og makkar baade i Bergen og paa landsbygdi og kraup levande burt.

  • 1625 i september regna det i Bergen og paa landet jord og oska. Kom det paa lereft, fekk det ein myrk farge og det let seg ikkje vaska av.

  • 1642 i marts var det dyrtid paa salt, so ein maatte i Bergen betala 8 a 9 riksdalar for tunna og vanskeleg aa faa kjøpt. Fisken var difor so uvanleg billig. Ei vog flekt torsk kosta berre 6 a 7 skil. (Meldingane ovanfor er fraa Norske samlinger, band I.)

  • Paa Horvei i Evanger var 6. april 1655 halde markegang. Halldor Horvei klagde daa yver at fiske var "forarmet og tilintetgjort". Sereleg hadde den store flaumen, i 1652 som var paa Voss sovel som andre stader, gjort skade. Alle "bygninger, som han for fiskens opgang hadde bygget i elven m. v." vart daa burttekne. Det vart gjort avtak i skyldi i 1655 ined 1 laup smør. (Tinkboki).

  • 1719, 9de søndag etter trenitatis var den største vatsflaum ein hadde høyrt um. Vatnet gjekk 4 al upp paa husi i Prestegarden og so høgt i kyrkja, at ein rodde med baat til altaret. Stallane ovanfor kyrkja kom paa rek. (Skriftleg uppteikning).

  • 1736 sundag sexagesima bleiv i Vangsvatnet Nils Lydveteigen, Steffa Olson Teigen og kona Guri Nilsdr., Nils Endreson Nesthuns og Guro Andersdr. Midtun paa heimreisi fraa kyrkja. (Kyrkjeboki).

  • Um hausten 1739 vart Per J. Elgje drepen av ein bjørn. (Tingboki).

  • 1743 den 5. desember gjekk nok Vangsvatnet uvanleg høgt, som det er fleire meldingar um. Erling Nilsson Kvitne, som døydde 1830, 82 aar gamal, har millom. ana skrive dette i ei bok: "1743 den 5te desember natten til torsdag voxte Vangsvandet lier paa Voss saa høit at det gik ind i kirken op til koret og stod vandet 4 alen op paa husene saa. vandet flød ind igjennem vinduerne paa husene som stod paa Vangen. Nogle huse som stod vestenfor klokkerhusene flød hen til kirkegaarden hvilke før havde slaget 4 vinduer ind i klokkerens hus". I ei uppteikning av L. O. Gjerde 1877 heiter det, at Vangsvatnet gjekk so høgt i 1743, at det slog inn glasruter hjaa klokkar Horsenius, og soknpresten Jørgen Harboe laut flytta til Ullestad ei kort tid, Ein tradisjon fortel. at ein kunde ro heilt til alteret i kyrkja. I ein onnor heiter det at ein rodde til kyrkjeporken. Yver heile Vestlandet var det forferdeleg mykje regn og store flaumar fyre jol i 1743 og gjorde mange stader stor skade.

  • 1743, 3dje sundag i advent, var Vangsvatnet so stort, at ein kunde ro med baat, like til altaret i kyrkja, har Josef Bjørgo skrive, at han hadde høyrt fortalt. Han døydde 1876, 59 aar gl.

  • I 1745 frampaa hausten var flaumen og so stor, at Vangsvatnet gjekk upp i kyrkja, er det fortalt.

  • I 1749. vart snjoen raud som blod, har L. O. Gjerde skrive i 1877.

  • I 1765 var det so kalt, at humlerøtene og høymolerøtene fraus burt. Det skulde vera klake i jordi høgste sumar iLundamyrane paa Gjerde og paa Bømoen. Paa Hauge var jordi klaka, daa ein feste kornet um hausten. Likevel skulde det vera godt kornaar i bygdi, men berre 1/3 part med høi etter det vanlege. I fjellgardane var det daarlegt med korn, men midels med høi. (Unemnd uppteikn.)

  • 1767 var det sers mykje regn um sumaren. Fraa Knut konge 10. juli til mekeli var berre 3 dagar utan regn er det skrive av Maattis Person.

  • 1771 laag snøen lenge frampaa vaaren. Daa Berge Styve skulde ha bryllup i mai laut dei bruka trugar aat hestane for at heimkoma kunde koma til gards. (Skr. uppteikn.)

  • 1790 var det "en forfærdelig stor vandflom pa a Voss" har L. O. Gjerde skrive i 1877.

  • 1795 den 4. mai gjekk det jordskred mange stader paa Voss "serleg paa Leidal" (D K).

  • 1799 Vinteren 1799 og 1800 var svært streng med kulde og frost.I 1799 vart engi mykje skada av frost av di marki ofte var snøberr. (D K).

  • 1801 "Jubelfesten" vart avskipa. Han hadde fyrr vore halden kvart loode aar. - 17. februar reiste 24 mann av kompaniet til Bergen for aa gjera tenesta paa festnin-gen. Ein ottast, at Engelsmennene vilde ta paa han. - Den 24. februar vart 6 mann av det Urlandske og 8 av det Vossiske kompani kommandera til Bergens garnison. 300 marinesoldater reiste yver land postvegen, og skulde til Kjøpenhamn paa flaaten. Den 10. april reiste vidare 35 mann. Den 2. april stod sjøslaget med Engelsk men-nene utanfor Kjøpenhamn. - Heile sumaren var det so heit og turt paa Voss, at det mange stader var vanskeleg um vatn aat krøteri i hamnegangane. ( D K).

  • 1802. Vaaren var strengare enn nokon kann min-nast. Dei fekk ikkje reisa til støls fyrr midt i juli. Olsok hadde ikkje al aakeren skote. Slaatten byrja 26. juli paa Klyve. Sumaren var regnfull og so kald i september at kornet fraus so det tok skade. Mange stader paa Voss heldt dei paa med skuren i oktober. (D K).

  • 1803. Det var kalt og turt og lite snø til den 10.februar. Elvane vart so turre, at ein maatte leggja 8 iskver-ner ut etter Raundalselvi. Daa det leid til Helligtrekon-gersdag var ho so liti, at det var ikkje meir en 1/3 part kvernevatn, og del kunde difor ikkje mala paa iskverne-ne held daa.

  • 1806 natti millom 25. og 26. desember rasa det ein voldsom orkan paa Voss, som det ikkje hadde vore ma-ken til i manns minne. Mange stader paa Voss la han ned skog, verhanen og ei massingkula bles ned av kyr-kjetaarnet, av blytaket og pannetaket paa kyrkja vart mykje rive og "vestre og nordre vognhuse paa kirkegaarden blev aldeles omkastet". (D. K.). Det skulde vera stor flaum paa same tid. Sume meldingar fortel, at vin-den tok verhanen heilt inn i Utroi. Andre meldingar gjeng ut paa at denne orkanen skal ha vore notti til jo-ledag 1805, men 1806 er truleg den rette.

  • 1807 31. - 8. reiste 28 mann av kompaniet til fest-ningen i Bergen av di engelskmennene hadde umlægra Kjøpenhamn. - Den 24. desember sprakk Vetlaklokka i kyrkja. (D K).

  • 1808 7. marts reiste 23 mann av kompaniet til Ber-gen, og 28. marts uml. 20 mann. - Den 6. juni rivna Storeklokka i kyrkja. Den 31. marts kom Vetleklokka attende, etter ho var umstøyt. Ho vog daa 24 voger 2 pund 16 merker. Støypingi kosta 9 riksdalar for vogi og malmen 12 rd. altso tilsaman 21 riksdalar for vogi. (D. K.)

  • 1812 21. august marserte det Urlandske og Vossiske kompani til Austlandet. Sovel gifte som ugifte gardbrukarar maatte reisa likesovel som andre, som stod i rullane. 6 slap heim att, daa dei kom paa Vossastrondi. - Den 21. september var Raundalselvi so stor, at ho skola yver handredet paa Sælheimsbrui. (D K.)

  • 1813 den 27. mai marserte heile den Vossiske skarpskytter bataljon til Autstlandet og halve landevernet til Bergen. - Den 17. august reiste 5 mann av kvart kompani til, garnisonen i Larvik. Millom dei var Sjur Urland og Nils Traa. (D K).

  • 1824 i slutten av april og fyrste dagar av mai tok det sterkt paa snjoen heilt til høgste fjellet, so det vart ein svær flaum.. (D K).

  • 1829 den 24. januar bleiv 8 menneskje i Vossavaakjæ i Vangsvatnet. Nemleg: Arnfinn Mattisson Gjerde, Odd Knutson, Ola Knutson og Ola Olsen Ringheim, Styrk Amundson og Kirsti Aamundsdr. Prestegaard, Øyel H. Hirt og Kolbein R Ure. Dei køyrde og var paa veg til .ein dans paa Jernes. David Ringheim var og med, men fekk redda seg. (Kyrkjebøkene og forteljing fraa fleire).

  • 1830 bleiv ein mann og 7 born i Fletresvatnet. - Borni skulde ro seg yver vatnet, men komne utpaa byra pramma aa søkkja. Faren aat tvo av borni vilde ut aa redda dei. Borni klamra seg aat han og alle bleiv. [fortalt av fleire].

  • 1832 den 26. august bleiv 4 mennskje i Evangevatnet [Prestearkivet]. 1835 joledag var det til daapen i Vangskyrkja 21 born, 105 faddere og 13 kyrkjegangskoner. [Kyrkjebøkene]

  • 1836 den 14. oktober bleiv 7 menneskje fraa Voss ved Lyngholmen [millom Salhus og Bernestangen] paa heimreis fraa Bergen. Det var Nils Larsson og Anna Larsdr. Øvsthus, Viking og Gitle Vikingsøner Repaal, Gudleik og Knut Torbjørnsøner Sæve og Lars Kristofferson Rekve. Baaten var mykje lasta og det kom storm paa dei. En kvinna fraa Bjørke vart redda av di ho holdt seg i ein balle hamp. Ho var trulova med ein av dei som bleiv. [Kyrkjebøkene og forteljing]

  • 1864 var det storflaum. Eit bryllupslag fraa Vestbygdi i juni maatte reisa øvrevegen um Ullestad, Seim og Lydve av di dei ikkje kunde koma fram postvegen.

  • 1865 olsokdag laut dei ta heim hestane fraa Ljosanfjellet av di det hadde lagt so mykje snø, at han skylde lyngen. [Fortalt paa Li, Rd.].
  • 1871. i slutten av juli maanad høyrde ein ute i Narheimsgrendi ei forfærdeleg dynjing og mest heile dalføret vart fullt av røyk. Eit stort bergstykke av høgste ryggen paa Hylmeberget hadde glidd ut og sturta ned i Hylmeslaatta aat Skjelde. - Nat til mondag den 21.august bles det ein orkan fraa aust. Kornrjaarne bles yver ende, høiet bles or hesjane, hustak var avrivne, ei mengd med tre vart avbrotne eller rivne upp med roti. Yverbygningen paa Bobrui vart kasta paa elvi. ["Vossingen"].

  • 1873 den 9. desember var Melsvatnet og Strandaelvi høgare enn nokon daalivande kunde hugsa um. Dette er skrive i 1920 av ein paa Dukstad. Han legg til at heller ikkje seinare har Melsvatnet vore so høgt.

  • 1875 um vaaren vart funne eit dødt barn paa kyrkjegarden. Doktaren paastod, at det hadde levt. Det kom ikkje upp kven sitt det var.

  • 1877 pintsedag var det lyst i Vangskyrkja for 29 par som skulde gifta seg. Det var daa ein uvanleg sein vaar, kald og rengfull sumar og difor daarlegi med avlingi baade av korn og høi. Natti til paaskedag snøa det ao yverhendig at det var uraad aa koma fram med køyrehest. Kapellanen var komen paa veg til Evanger for aa preika, men kom ikkje lenger enn til Lindehaugen, der han køyde seg fast og laut snu heim att. 2dre pintsedag køyrde ein yver isen paa Vangsvatnet.

  • 1884 var det utyver um hausten jamleg regn og serleg i slutten av oktober. Den 26. oktober gjekk ei større jordskred paa Løn Vossastrondi. Vika deretter var det fælt regn og snjotak, so det vart storflom. Høgst var han natti til 1. november, daa han reiste med Dukstadbrui, som var bygd 3-4 aar fyrr. Melsvatnet var daa umlag 1/2 alen legre enn i 1873. Vangsvatnet var i 1884 etter jarnhandlar Knut Rokne si meling 26 tumar høgre enn i 1873. (Skrive upp av ein paa Dukstad i 1920).

  • 1888 den 2. november var Vangsvatnet mest like høgt som i 1873. Ein paa Rekva har fortalt, at i fyrste aari etter Vossabana var opna, var Vangsvatnet ein gong so stort, at det var nett so vidt ein saag i jarnvegskinnone millom Bulken og Honve.

  • Den 12. oktober 1918 var det og stor flaum. Vangsvatnet var daa berre 5 tumar legre enn i 1888.

  • 1921 den 27. juli var det storflaum. I mest eit døger ausregna det i eitt og heldt fram dagen etter daa flaumen vart høgast. Vangsvatnet gjekk yver vegen nedanfor jarnvegstasjonen og nedanfor Finne. Høihesjane stod mange stader heilt under vatn. Folk minnest ikkje slikt paa den tid av aaret. Flaumen reiv med seg noko av brui utanfor Reime stasjon, eine parten av Mæringsbrui, tok heile Bjørkebrui og eit stykke fjell, og reiv sund brui millom Bømoen og Takla. Med Strandelvi kom fleire daude krøter rekande. Baade ho og Raundalselvi var større i 1918. Ljonet slog ned fleire stader. Soleis og 5-6 stader paa Vangen, men gjorde skade berre paa kraftleidingi, so verket laut stbgga ½ døger. (D. K.) ovanfor tyder at vedkomande melding et teke or ei dagbok aat stortingsmann David Kløve.

  • 1998 Svein Ulvund - Genealogy Voss - Voss Now!